In deze parsja wordt het kasjeren besproken.
We behandelen het kasjeren in verband met chameets (gerezen tarweproducten, die op Pesach verboden zijn) omdat dit voor de meeste mensen het bekendste moment van kasjeren is, vlak voor Pesach om de keuken van door het jaar geschikt te maken voor het gebruik op Pesach.
(1) Wat is het verschil tussen (a) kasjeren en (b) tewiela (touwelen, onderdompelen)?
Antwoord:
(a) Kasjeren is een fysieke reiniging (het verwijdert daadwerkelijk de smaak of minimale resten uit het kelie (voorwerp). (b) Tewiela is een ritueel reinigen (het heiligt het kelie (voorwerp) dmv. onderdompeling in een mikwe (ritueel bad)).
(2) Waarop moet je letten bij hagalat keliem (kasjeren met kokendheet water)?
Antwoord:
- Het materiaalvan het kelie;
- De constructievan het kelie;
- Hoewerd het keliegebruikt?
(3) Wat lezen we uit Bemidbar/Num. 31:22-23?
Antwoord:
Deze Pesoekiem (verzen) zijn de bron voor het moeten Kasjeren van keliem (voorwerpen) en ook eigenlijk voor het touwelen (=tewiela=onderdompeling).
(4) (a) Waarom zeggen we geen beracha bij kasjeren? (b) Zou u een Poseek (geleerde) weten, die wel een beracha zou voorschrijven?
Antwoord:
- Omdat de meeste Poskiem van mening zijn dat Kasjeren geen noodzakelijk te vervullen religieuze verplichting is. De Toraverteltons alleen dat er Chameets (verboden resten van graanproducten) ook uit de wanden van potten en pannen verwijderd moet worden, wil men ze op Pesach gebruiken.
- De SM’AK (Sefer Mitzvot Ha-Katan)zegt dat we toch een beracha (zegenspreuk) zeggen over het kasjeren van eetgerei. Zijn mening is achter niet geaccepteerd voor de praktijk.
(5) (a) Mogen vrouwen ook kasjeren? (b) Gelden voor hen speciale eisen? (c) Waarom moet er altijd een talmied chagam (geleerde)bij het kasjeren zijn (a-priori)?
Antwoord:
- Ja.
- Evenals de heren moeten zij de halachot (voorschriften) goed beheersen.
- Aangezien de halachot soms zeer complex van aard kunnen zijn, wordt het aanbevolen om een deskundige op het gebied van Kasjerenbij het proces aanwezig te laten zijn.
(6) Waarom kasjeren we bij zeer grote voorkeur erev Pesach (de dag voor Pesach) voor het begin van het vijfde uur op de dag?
Antwoord:
- Vóór het vijfde uur is Chameets namelijk nog toegestaan voor consumptie en zij we Mekeel (verlichtend) met Noteen Ta’am bar Noteen Ta’am de-hetéra (afgeleide smaken en resten van op dat moment nog toegestaan voedsel).
- Na het vijfde uur zijn de voorschriften voor het Kasjerenveel strenger, omdat chameets dan al verboden voor consumptie is geworden.
(7) Waarom wachten we 24 uur na het gebruik alvorens te kasjeren door middel van hagala (kasjeren met kokendheet water)?
Antwoord:
- Binnen 24 uur is de ta’am lisjwag, zijn de resten en smaken nog goed van smaak en verbieden ze het water waarin ze door koken gekasjerd zouden moeten worden.
- Na 24 uur is de ta’am lifgam, dwz. aangetast, is de smaak van de resten en smaken niet meer goed en verbiedt het niet echt.
- Ook al is het volume van het water, waarin gekasjerd wordt, 60 keer zo groot als de te Kasjerenspullen, mag er binnen 24 uur niet gekasjered worden, omdat dit nu eenmaal de gewoonte is (Minhag (gewoonte), uit voorzorg, we zijn nl. bang dat iemand misschien ook hag’ala (Kasjerenmet kokend water) zal doen, ook al is er geen “pi sjisjiem”= 60 keer zo veel water als de te Kasjeren spullen).
(8) Welke 3 soorten materiaal kun je zeker kasjeren?
Antwoord:
- hout;
- steen;
- metaal
(9) Waarop moet je altijd letten?
Antwoord:
Of er geen isoer (verboden materie) in de spleten van het kelie zit.
(10) Welk rubber kan je wel kasjeren en welke niet?
Antwoord:
Natuurlijk rubber valt te Kasjeren en synthetisch niet.
(11) Wat is de dien (halacha, voorschrift) als je twijfelt bij rubber of het natuurlijk is of synthetisch?
Antwoord:
In een twijfelgeval nemen we dan altijd de minst strikte mogelijkheid omdat we te maken hebben met een safek mideRabbanan (twijfel in een rabbinaal voorschrift).
(12) Wanneer kan je wel en wanneer niet PLASTIC VOORWERPEN kasjeren volgens Rabbi Mosje Feinstein?
Antwoord:
Voor alle isoeriem – dwz. na gebruik met alle soorten verboden voedselsoorten – behalve voor Pesach is plastic te Kasjeren.
(13) Is porcelein of aardewerk na warm gebruik kasjerbaar?
Antwoord:
Aardewerk is zeker niet kasjerbaar omdat het wel absorbeert maar niet alle geabsorbeerde smaken en resten worden uitgestoten bij het kasjeren. Porcelein is in noodgeval te kasjeren. Zie verder en raadpleeg uw rabbijn.
(14) (a) Wat betekent kawoesj? (b) Wat betekent kawoesj kimewoesjal?
Antwoord:
- Ingemaakt (bijvoorbeeld: soep in een kom dwz. vocht in een kelie)
- Inmaken is als koken en er vindt uitwisseling van ‚smaken‘ plaats. Als dus vleeskosten soep koud in een melkkosten kelie heeft gelegen voor meer dan een etmaal, moet het kelie gekasjerd worden en is de soep niet meer kosjer. Vraag uw rabbijn voor exacte instructies.
(15) Vanwege hefsed meroebe (groot financieel verlies) wil ik porselein (heet gebruikt) toch kasjeren. Wanneer mag ik dit doen en hoe doe ik dat?
Antwoord:
- Altijd, behalve ten behoeve van Pesach vanwege de verzwaringen van Pesach (choemre dePesach).
- Hoe? 12 maanden ongebruikt laten staan en daarna drie keer hagala (kasjeren met kokendheet water).
(16) (a) Waarom stelt de Asjkenazische minhag (gewwonte), dat glas voor Pesach vergeleken moet worden met porcelein? (b) Sommige Sefardiem zijn hier mekiel (verlichtend). Waarom?
Antwoord:
- Omdat ze zijn vervaardigd uit dezelfde grondstoffen als aardewerk of porcelein.
- Omdat Sefardiem de mening van de Ravja volgen, die stelt, dat glas hard is en niet absorbeert en goed afwassen – zelfs voor Pesach – voldoende is.
(17) Pyrex/Duralex: kunnen soms gekasjerd worden met hagala (kasjeren met kokendheet water). Wanneer?
Antwoord:
- Bij groot financieel verlies, ook voor Pesach.
- Bij andere Isoeriem (“sje’ar isoeriem”), ook zonder groot financieel verlies.
(18) Wat betekent “sje’ar isoeriem”?
Antwoord:
Alle verboden voedselsoorten behalve chameets op Pesach.
(19) Hoe kasjeren we formica-oppervlakten?
Antwoord:
- Voor Pesach is het onmogelijk; goed afwassen en bedekken is de enige oplossing, die resteert.
- Andere isoeriem (“sje’ar isoeriem”) d.m.v. Iroej (overgieten met kokend heet water).
(20) (a) Hoe kasjeren we emaille-oppervlakten voor “sje’ar isoeriem” (niet voor Pesach)? (b) Waarom hier wat extra’s?
Antwoord:
- Iroej (overgieten met kokend heet water), drie maal;
- Omdat het metaal van het emaille vermengd is met aardewerk.
Bonusvraag: Wat is liboen?
Antwoord: Verhitten, wegbranden met vuur of in een zeer hete oven.
(21) Hoe kasjeren we teflon-keliem voor
(a) Pesach en
(b) sje’ar isoeriem?
Antwoord:
(a) Voor Pesach niet.
(b) Volgens de Jesodé Jeshurun wel om sje’ar isoeriem te verwijderen en wel met Liboen Gamoer (volledig afbranden met open vuur).
(22) Hoe kasjeren we teflon-keliem volgens de Darché Tesjoewa?
Antwoord:
- zeker isoer-Tora:Liboen (afbranden);
- isoer deRabbanan(verbod van de Rabbijnen)of safeek isoer-Tora (twijfel verbod uit de Tora) : Hag’ala.
(23) Werkt hagala (kasjeren met kokend water) allen ook op, be’één’ van chameets/isoer=duidelijk zichtbaar chameets of verboden substantie?
Antwoord:
Nee, want hagala haalt de isoer (verboden smaken of resten) alleen uit het kelie. Maar hagala is niet in staat om het te vernietigen.
(24) Kan ik kasjeren in verschillende stadia en met verschillende procedures?
Antwoord:
Ja, bv. eerst Liboen (afbranden) en dan nog eens hag’ala (kasjeren met kokend water); of eerst de ene helft van het kelie en dan de andere.
Bij het touwelen kan er niet in twee stadia ondergedompeld worden. Alles moet bij tewiela in een keer onder water in het mikve.
(25) Wat betekent ‘ach et hazahaw’ voor de kasjerpraktijk?
Antwoord:
‘Ach et hazahaw’ = “Alleen het goud” kan gekasjered worden maar het roest moet eerst weggebrand worden, alvorens te kasjeren met water. Dit geldt niet alleen voor goud maar ook voor alle andere metalen.
(26) Waarom moet ik echt roest afbranden?
Antwoord:
Er kan chameets of isoer achter zitten.
(27) Wat doe je met isoer/chameets in spleetjes en oneffenheden?
Antwoord:
Schoonmaken, indien nodig en nog afbranden.
(28) Spleten op de buitenkant van het klie. Onderscheid naar het gebruik van de buitenkant van het klie:
Antwoord:
- liboen nodig als er aangenomen kan worden dat er DIRECT contact is geweest met chameets.
- liboen niet nodig (enhagalais voldoende) als er aangenomen kan worden dat er geen direct contact is geweest met chameets.
(29) Is hagala voldoende voor een deksel met scharnieren?
Antwoord:
Nee, er is zeker een beetje echt chameets aanwezig in de spleten. In de spleten moet er liboen worden toegepast.
(30) Wat is het verschil in werking tussen liboen en hagala?
Antwoord:
- Liboen brandt weg;
- Hag’ala stoot de isoer uit (uit het kelie) en laat de isoer verdwijnen in het kokende water. In het kokende water is 60x de hoeveelheid van de uitgestoten isoer aanwezig. Hierdoor wordt de uitgestoten isoer geneutraliseerd door de grote meerderheid van het water.
(31) Noem 3 methoden om de enorm grote kasjerpan voor Pesach gebruik zelf te kasjeren:
Antwoord:
- even meloeban:Het werpen van een “hete steen”in het kokende water in de grote kasjerpan waardoor het water over de rand van de grote kasjerpan loopt.
- klie gadol(groot voorwerp) in een nog grotere pan stoppenen uitkoken;
- gadanfa:Een ring van klei om de rand plaatsenen het kokende water later overstromen over de rand .
(32) Waarom is dit nodig?
Antwoord:
Er zit chameets op de bovenrand van de enorm grote kasjerpan voor Pesach.
(33) (a) Kan ik een pollepel kasjeren door de pollepel met een tang vast te houden in het kasjerwater? (b) Wat zouu aanraden?
Antwoord:
- Ja maar men moet ervoor zorgen, dat het water ook komt op de plaats van de tang. Daarom:
- Eerst de ene helft dan de andere, maar wel de greep van de tang op de pollepel veranderen.
(34) Hoe kasjer ik met een geperforeerde plastic tas?
Antwoord:
De tas in het water doen en er de keliem (voorwerpen) één voor één in laten vallen.
(35) Waarom is het de minhag (gewoonte) om met koud water af te wassen na het kasjeren?
Antwoord:
Om meteen de hete druppels te verwijderen, die misschien – omdat ze minder volume dan 60 hebben – een smaak van chameets uit de pan meenemen.
(36) Waarom mag men niet kasjeren met stoom?
Antwoord:
De isoer (verboden voedsel) is er niet door stoom ingekomen, echter door middel van water. Daarom moet water ook weer bij het kasjeren gebruikt worden. “Kebolo kach polto”: zoals de isoer er in gekomen is in het kelie, komt het er ook weer uit.
(37) Wat betekent ‘kebolo kachpolto’?
Antwoord:
“Zoals het is geabsorbeerd, zo moet het ook weer eruit gaan” dwz. als chameets of een andere isoer door kokend water op het vuur het kelie is ingekomen, is de minimaal vereiste manier waarop het chameets het kelie weer kan verlaten, door het kelie in kokend heet water op het vuur stoppen, m.a.w. hagala.
(38) (a) Welke keliem kan ik kasjeren met water uit een zonverwarmde ketel? (b) En welke met een microwave?
Antwoord:
(a) keliem waarin chameets alleen door zonverwarmd water is gekookt.
(b) keliem waarin chameets alleen met water is gekookt in een microwave.
(39) Wat betekent rov tasjmiesjo? Wat betekent mioet tasjmiesjo? (tasjmiesjo= zijn gebruik)
Antwoord:
(a) “De meerderheid van het gebruik” dwz. Waar het kelie het meest voor gebruikt i (warm of koud/chameets of sje’ar isoeriem).
(b) “De minderheid van het gebruik” dwz. Waar het kelie het minst voor gebruikt is (warm of koud/chameets of sje’ar isoeriem).
(40) Met een zilveren lepel eet ik meestal soep. Soms roer ik er mee in een pan op het vuur. Hoe kasjer ik de lepel?
Antwoord:
- volgens deMechabeer, Rabbi Josef Karo (sefardisch): De kop soep is een klie sjeni (tweede voorwerp), en dat is hier “rov tasjmiesjo”, dus kan de lepel in een klie sjenie gekasjerd worden.
- volgens deRema, Rabbi Mosje Isserles (asjkenazisch): Ondanks het feit dat het roeren van de pan op het vuur slechts “mioet tasjmiesjo” is, is dit volgens de Rema toch bepalend voor de kasjermethode en moet de lepel dus echt weer in een pan op het vuur gekasjerd worden, dwz. met Hagala (kasjeren met kokendheet water).
(41) Geef één uitzondering op de regel van de Mechabeer, Rabbi Josef Karo (sefardische minhag)
Antwoord:
Mocht men het kelie willen kasjeren binnen 24 uur na gebruik in een klie risjon, ook al is dit mioet tasjmiesjo, moet het kelie toch gekasjerd worden in een klie risjon op het vuur, ook volgens de Mechabeer.
(42) Waarom kasjeren we de kasjerpan zelf nog een keer voor gebruik op Pesach?
Antwoord:
Om toch het chameetssmaakje uit de pan te verwijderen, ook al is het nat-bar-nat de-hétéra (een afgeleide smaak, die ook nog eens toegestaan is want chameets is voor Pesach nog steeds toegestaan).
(43) Wat is het verschil tussen (a) liboen gamoeren (b) liboen kal? Liboen=afbranden.
Antwoord:
- Liboen gamoer: Het kelie wordt witheet, er spatten vonkjes van af.
- Liboen kal: De hitte dringt door tot het kelie, zodanig dat een papiertje aan de andere zijde verschroeit.
(44) Moet ik bij liboen kal/gamoer 24 uur wachten na warm gebruik van het kelie, om het kelie te kasjeren?
Antwoord:
Nee, het wachten van 24 uur heeft te maken met het laten verzwakken van de ta’am (smaak, residu of restant dat in het kelie is achtergebleven). Bij liboen brandt men de isoer ter plekke weg, of de ta’am nu verzwakt is of niet.
(45) Mag ik kasjeren door liboen (afbranden) op Pesach dus op Pesachdagen zelf?
Antwoord:
Ja, want liboen is wegbranden, dat is zelfs op Pesach mogelijk. Chameets wordt eenvoudig ter plekke verbrand in het kelie zelf. Hagala echter vormt een probleem, omdat op Pesach chameets en de smaak ervan, verboden zijn geworden. Bij hagala komt de smaak eruit en moet verdund worden in het kokende water. Maar dit lukt niet omdat chameets niet opgaat in bijvoorbeeld 60x zijn volume op Pesach.
(46) Waarom raden sommigen het af hiermee tot laat op erev Pesach te wachten?
Antwoord:
Laat op de dag voor Pesach wordt chameets en de ta’am (smaak) van chameets steeds zwaarder verboden. Eerst wordt het verboden te eten (miderabbanan, 4e uur ‘s ochtends), daarna wordt het verboden om ervan te genieten (miderabbanan, 5e uur ’s ochtends) en met chatsot (het midden van de dag erev Pesach) wordt chameets en de ta’am (smaak) van chameets door de Tora verboden om te genieten en het zelfs in eigendom te hebben. Om geen risico’s te lopen moet men alles van te voren gekasjerd hebben.
(47) Is liboen kal mogelijk door verhitting in een oven? Hoe heet moet de oven dan zijn?
Antwoord:
Ja, 350° C
(48) Als we ovens kasjeren met de eigen hoogste stand waarop baseren we ons dan?
Antwoord:
Liboen kal.
(49) Hoe kasjer je een:
(a) Eenspit? Antwoord: Liboen gamoer.
(b) Eendeksel van een braadpan? Antwoord: Liboen gamoer.
(c) Eenmes met fijne tanden? Antwoord: de plaats van de tanden met liboen kal.
(d) Eengootsteen Antwoord: 24 uur niet warm gebruiken, goed schoonmaken met sterke schoonmaakmiddelen, éérst iroej (kokend heet water uitgieten uit een waterketel (kelie risjon liefst met behulp van een hete steen die de straal water goed warm houdt), dan bedekken met bijvoorbeeld aluminium-folie.
(e) Deafvoer in de gootsteen. Antwoord: 24 uur niet warm gebruiken, goed schoonmaken, iroej (kokendheet water uitgieten uit een waterketel (kelie risjon) liefst met behulp van een hete steen die de straal water goed warm houdt) en doorspoelen met sterke schoonmaakmiddelen.
(f) De sproeier van kraan. Antwoord: 24 uur niet warm gebruiken, goed schoonmaken met sterke schoonmaakmiddelen, iroej (kokendheet water uitgieten uit een waterketel (kelie risjon) liefst met behulp van een hete steen die de straal water goed warm houdt)
(g) Hetzeefje in sproeier van de kraan. Antwoord: Het zeefje kan niet goed worden schoongemaakt en moet voor Pesach vervangen worden.
(h) Een afwasmachine (a. privé en b. commercieel). Antwoord: (1) Privé afwasmachine: vraag uw rabbijn want hiervoor is uitleg en overleg nodig. Het is niet eenvoudig een privé afwasmachine echt goed schoon te maken. (2) Commerciele afwasmachine: zeer goed schoonmaken, 24 uur laten staan, 100° C één cycle laten lopen. Als het niet zeker is of deze100° C gehaald worden, stopt men een hete steen in de afwasmachine om de interne temperatuur tijdens deze cycle te verhogen. Volgens Reb Moshe Feinstein is het ook goed als hij de 100 ° C niet haalt als hij maar op de hoogste stand staat. De rekken moeten vervangen worden voor Pesach.
(i) Valse tanden/kunstgebitten/beugels. Antwoord: éérst 24 uur niet met warm voedsel gebruiken, dan uit de mond verwijderen, goed schoonmaken, vervolgens overleggen met uw rabbijn.
(j) Oven (gas/elektrisch): Antwoord: De oven moet zeer intensief schoon gemaakt met sterke, daarvoor bestemde, schoonmaakmiddelen. Daarna moet goed geïnspecteerd worden of alle mogelijke chameets verwijderd is. (1) Sommige Poskiem menen dat daarna Liboen gamoer vereist is, brander voor 7 minuten op dezelfde plaats, of men maakt het goed schoon en daarna worden alle wanden bedekt met aluminium-folie. (2) Andere Poskiem zijn van mening dat liboen kal volstaat omdat er geen direct contact was tussen de oven en het chameets, men bakt immers in vormen. Het enige probleem dat dan overblijft is, heet ‘ze’a’ of contact via damp tussen de ovenwanden en het brood. Hiervoor is liboen kal voldoende. De oven gedurende één uur op de hoogste temperatuur laten staan is dan voldoende. Het braadrooster heeft echter wel liboen gamoer nodig.
(k) Self-cleaning oven. Antwoord: Choemre (verzwaring): de deur met folie sluiten en dan een self-cleaning cycle starten. Als men mekeel (verlichtend) wil zijn, volstaat een self-cleaning cycle. Daarna schoonmaken.
(l) Microwave–oven. Antwoord: éérst goed schoonmaken, 24 uur niet gebruiken, dan bijvoorbeeld een glaasje water (met een pogeem, een slechte smaakmaker erin) in de magnetron laten koken, zodat het geheel met stoom gevuld wordt. Minimaal 20 minuten. Dit alles kan alleen als de microwave met roestvrijstaal gevoerd is. Indien de microwave-oven met porcelein of emaille gevoerd is, is het kasjeren bedenkelijk.
