Chaverim, wij naderen Pesach met reuzenschreden!
Door: Jisrael Jitzchak Rosenfeld
Pesach heeft, zoals bekend, drie namen die elk een andere dimensie van het feest onthullen:
- Chag HaPessach,
- Chag HaMatzot en
- Chag HaCherut,
het feest van de vrijheid.
Elk van deze namen benadrukt een ander aspect van de betekenis van Pesach.
De eerste dimensie, Chag HaPessach, verwijst naar het fundament van het feest
– het geloof in HaSjeem.
Verlossing begint met het besef dat HaSjeem het wezen van het bestaan zelf is.
Wie niet gelooft dat HaSjeem de grond van de werkelijkheid is, heeft geen vast fundament.
Daarom wordt HaSjeem in het jodendom ook HaMakom, “de Plaats”, genoemd.
Deze benaming drukt uit dat God de ruimte of de grondslag is waarin alles bestaat en gebeurt.
In momenten van rouw zegt men daarom:
HaMakom jenachem etchem
– “Moge de Plaats jullie troosten.”
Deze formulering herinnert eraan dat God de dragende grond van het bestaan is, waarin heel het leven zich ontvouwt.
Het concept Makom komen we al tegen in de ervaringen van de aartsvaders.
Avraham ontmoet HaSjeem in het gebed wanneer hij terugkeert naar de plaats waar hij voor HaSjeem heeft gestaan.
Jitschak ontmoet deze plaats onderweg en door een visioen, wanneer hij die van verre waarneemt tijdens de Akeida (zijn offerbinding).
Ja’akov daarentegen ontmoet Makom door overgave en vertrouwen, wanneer hij zich op die plaats neerlegt (op de Tempelberg, de berg Moria).
Deze drie situaties weerspiegelen drie archetypische vormen van de relatie van de mens met HaSjeem:
- staan,
- gaan en
- liggen.
Het staan symboliseert aanwezigheid en gebed, het gaan de zoektocht en de spirituele reis, en het liggen staat voor vertrouwen en overgave.
Wanneer een mens gaat liggen, geeft hij de controle uit handen en vertrouwt hij op de bescherming van HaSjeem.
Pesach leert daarom dat HaSjeem de Makom is
– de ruimte waarin het bestaan zich ontvouwt.
Dit idee verschijnt expliciet aan het begin van de Maggid tijdens de Seder met de woorden:
Baruch HaMakom, Baruch Hu
– “Gezegend zij de Plaats, gezegend zij Hij.”
De Sederavond herinnert eraan dat HaSjeem de grond van het bestaan is.
Zonder deze verankering wordt de mens innerlijk instabiel en verstrooid.
Na de episode van het gouden kalf zegt HaSjeem tegen Mosje:
“Bij Mij is een plaats.”
Daarmee wordt duidelijk dat HaSjeem zelf ruimte schept voor het menselijke bestaan.
Ook de Sederavond symboliseert deze ruimte:
ruimte voor verschillende persoonlijkheden,
ruimte voor de vier kinderen van de Haggada
en ruimte voor HaSjeem in het eigen leven.
Een centrale vraag van Pesach luidt daarom:
Bezoeken wij onze Schepper alleen in de synagoge en het leerhuis, of nodigen wij Hem ook uit in ons huis en in ons dagelijks leven?
De Israëlieten toonden dit geloof tijdens de uittocht uit Egypte, toen zij hun deurposten met het bloed van het Pesachoffer bestreken en het offer openlijk roosterden, zodat iedereen hun toewijding kon zien.
Deze handeling vereiste moed en een diep vertrouwen in HaSjeem.
Door deze daad ontdekte het volk Israël zijn waardigheid en zijn persoonlijke waarde.
De reis van Pesach is daarom niet alleen geografisch, maar ook een innerlijke transformatie.
