Meer dan ooit hebben we dit jaar eenheid nodig. Zeker hier in Israël. Veel mensen verlaten Israël omdat hier een enorme tweespalt dreigt, die het land op zijn grondvesten doet schudden. Er werd zelfs gedreigd met een ‘twee-staten-oplossing’, een staat voor de orthodoxen en een staat voor de seculieren.
Feesten van eenheid en verzoening
Soekot (Loofhuttenfeest) en Sjemini Chag Ha’atseret (de achtste dag, het Slotfeest) liggen nog voor ons. Gelukkig zijn beide chagiem, feestdagen van eenheid en verzoening zodat wij mogen hopen dat ook de eenheid in Israël behouden blijft.
Op Simchat Tora vieren wij de joodse grondwet
Soekot is eigenlijk een voortzetting van Jom Kippoer, de Grote Verzoendag en het Slotfeest, de achtste dag na Soekot vormt weer de bekroning van Soekot, reden te meer dat het het Slotfeest wordt genoemd. Het Slotfeest vormt weliswaar de bekroning van Soekot maar is toch een aparte feestdag met een totaal eigen karakter. Buiten Israël is de negende dag Soekot het befaamde Simchat Tora feest, de vreugde om de Tora, de grondwet van het joodse volk. Ook dat heeft een enorme verenigende werking op het hele volk.
Voor G’d zijn alle mensen gelijk
Op Jom Kippoer waren we in de synagoge allemaal gelijk. Iedereen vastte, niemand droeg leren schoenen, velen droegen het wit linnen doodskleed, de ‘kittel’ genaamd en allen zongen en zeiden wij dezelfde gebeden. Aan het einde van de dienst van Jom Kippoer zeggen we allemaal gezamenlijk met veel emotie ‘Hoor Israël, de Eeuw-ige is onze G’d de Eeuw-ige is Een’ en hielden we allemaal onze adem in bij het horen van de laatste, langgerekte sjofar-toon op de ramshoorn.
De loelavbundel verenigt en verzoent alle Joden
Op Soekot zijn er vele symbolische betekenissen van de verschillende mitswot (geboden), riten en minhagiem, gebruiken die op een hogere vorm van eenheid duiden. De plantenbundel moet met de vier verschillende soorten loelav (palmtak), etrog (citrusvrucht), drie hadassiem (myrthetakken) en twee arawot (beekwilgentakken) in alle vier windrichtingen geschud worden, en ook naar boven en beneden.
De vier soorten geven vier menstypen aan, die alleen met z’n allen tezamen in een bundel verenigd, G’d die overal aanwezig is, kunnen dienen. De loelav heeft wel smaak maar geen geur. Smaak duidt op geleerdheid en kennis van de Tora. De etrog heeft ook geur, hetgeen duidt op een ideale combinatie van geleerdheid en goede daden van chessed (naastenliefde) en tsedaka (liefdadigheid).
De hadassiem geuren heerlijk en duiden op mensen, die misschien niet zo veel weten maar wel heel veel goeds doen. En tot slot zijn er in de plantenbundel de arawot, die mensen voorstellen, die weinig weten van de Tora en ook weinig goeds doen voor hun medemensen.
Niettemin zegt G’d: “Nemen jullie al deze mensensoorten samen, dien mij in volle oprechtheid met z’n allen samen, zodat de een voor de ander kappara (verzoening) doet”. De gebreken van de een worden opgeheven door de goede eigenschappen van de ander. Zo werkt de verenigende invloed van de loelavbundel.
Soeka: heel Israël kan in een enkele loofhut
Hoewel dit technisch wellicht moeilijk is, verklaart de Talmoed niettemin, dat “heel het joodse volk in een enkele Soeka kan”. De Soeka herinnert ons aan de G’ddelijke bescherming gedurende onze veertigjarige reis door de woestijn, 3335 jaar geleden.
Daar werd het joodse volk van een slavenvolk uit Egypte tot een spiritueel volk van het Boek in het heilige Land gesmeed zoals ze in Egypte als in een ijzeren smeltoven door de harde onderdrukking fysiek tot een volk werden.
De eerste airconditioning in de menselijke geschiedenis
Daar werd de basis gelegd voor de religieuze eenheid van het joodse volk. In de woestijn kregen wij stukje bij beetje de hele Tora, de grondwet voor Am Jisraeel. In de Sinaï woestijn werden we totaal verzorgd. Het eten, het Manna ’s ochtends en de kwartels ’s avonds vielen in een hemelse ‘voedseldropping’ op de woestijngrond.
De wolken van G’ddelijke Majesteit, de Ananee hakawod, zorgden voor beschutting en bescherming, leidden het volk op de weg als gids overdag en als vuurzuilverlichting ’s nachts. Deze Ananee hakawod werkten ook als de eerste airconditioning in de menselijke geschiedenis en zorgden in de verstikkende woestijnhitte of ijskoude woestijnnachten voor ideale omgevingscondities.
De Bnee Jisraeel leerden de hele dag Tora en groeiden spiritueel tot een volk, dat alle volkeren uit de omgeving van Kanaän ook geestelijk aankon.
Het feest van het waterscheppen
Gedurende Soekot vieren wij ook Simchat beet hasjo’ewa – het feest van het waterscheppen. Iedere ochtend werd bij het dagelijkse ochtendoffer water op het altaar in de Tempel geplengd. Dit heette ‘nisuch hamajiem’ en werd op speciale wijze luister bijgezet.
De avond tevoren verzamelden zich veel mensen in het voorhof van de Tempel waar grote Geleerden en zeer vrome mensen als blijde kinderen zongen, dansten en met fakkels jongleerden.
Heel Jeruzalem baadde in een zee van licht. ‘Wie deze vreugde niet heeft gezien, heeft noch nooit echte vreugde meegemaakt’, zegt de Talmoed. Er was weer eenheid onder het volk.
Waterhuishouding en G’dsdienst
We plengen water op Soekot omdat op Soekot in de Hemel besloten wordt over de waterhuishouding van de wereld. In de Tempel werden elke dag van het jaar wijnoffers gebracht maar met Soekot werd er ook water geplengd. Wat symboliseert dit wateroffer?
Het verschil tussen wijn en water kan op verschillende wijzen worden uitgelegd. Wijn wordt met veel moeite door mensen gemaakt maar water ontstaat in de natuur en duidt op de directe werking van G’ds hand. Het element water is ongerepte natuur waarin alle mensen gelijk zijn. Ieder mens heeft water nodig en bestaat ook voor 70% uit water.
Hoge vorm van religiositeit
Water duidt ook op een hoge vorm van religiositeit. Wijn is lekker en heeft smaak. Dit duidt op een religieuze instelling van de mens, die ‘er zin in heeft’. Hij begrijpt de achtergronden van de ge- en verboden en is door inzicht en diepe overtuiging gemotiveerd om mee te doen in het Jodendom.
Water heeft geen smaak en duidt op een Jodendomsbeleving waar begrip van de Tora en inzicht in de achtergronden van de joodse traditie geen rol meer spelen. Het is G’d dienen pur sang. Het is liefde voor het Opperwezen zonder duidelijke aanleiding.
Grensoverschrijdend
Dit niveau van Jiddisjkeit duidt op onze essentie, het ‘pintele Jiddisjkeit’, dat in iedereen aanwezig en actief is maar de grenzen van het verstand en de emotie overschrijdt. Het vormt de hoogste verbinding en directe lijn naar G’d. Daarom werd dit feest ook zo uitbundig met veel simcha (vreugde) gevierd.
Simcha komt van het woord ‘macha’, dat uitvlakken of wegwissen betekent. Alleen wanneer wij zover in de religie komen, dat wij ons vaak al te grote ego weg kunnen poetsen en achter ons kunnen laten, ontstaat de gewenste eenheid in het volk waar iedereen werkelijk hetzelfde is, niemand die afstotende ‘kapsones’ heeft en iedereen elkaar als ‘medeschepsel van HaSjeem’ kan aanvaarden, ook al is de ander geen grote intellectueel en ook stelt de ander qua emotionele uitdrukkingsvaardigheid weinig voor. Allen zijn wij door G’d geschapen en hebben alleen al daarom bestaansrecht.
Hoogmoed en grote ego’s verbreken de eenheid
Het is een hoog niveau van eenheid, wat zo overduidelijk ontbreekt in het dagelijkse leven maar in de synagoge realiteit wordt met Soekot. Deze intermenselijke attitude smeedt de mensheid samen. Hoogmoed verdwijnt als sneeuw voor de zon. Een te groot ego leidt tot veel strijd, ruzie, jaloezie en tweedracht. In het element water worden we allemaal gelijk.
Veerkracht van het Jodendom
In het mikwe, het rituele gemeentebad, leggen we allemaal het gewicht van onze maatschappelijke functies, status, rijkdom en aanzien aan de kant en gaan we allemaal onder water, waar we geen adem kunnen halen en als het ware even niet meer leven om na de onderdompeling als herboren weer naar boven te komen en een nieuwe fase in ons leven te kunnen beginnen.
Het mikwe vormde altijd al de veerkracht, vernieuwing en het eeuwige optimisme in het Jodendom: alles kan als water veranderen. Jodendom biedt iedere dag weer nieuwe kansen van spirituele wedergeboorte, groei en hoop. Tikwa (hoop) en mikwe delen dezelfde woordstam in het Hebreeuws.
Met Simchat Tora doorbreken we alle grenzen
In Israël vieren we Simchat Tora op de achtste dag, Sjemini Chag Ha’atseret. Buiten Israël wordt dit op de negende dag gevierd, de tweede dag van Sjemini Chag Ha’atseret. De Tora heet wel de grondwet van Am Jisraeel. In de grondwet dalen we af naar zeer essentiële, alles overheersende en indringende begrippen van wet, recht, medemenselijkheid (hoe gaan we met elkaar om?) en de verhouding tussen G’d en mens.
Hierin wordt de essentie van ons menszijn gedefinieerd. Opvallend is dat in de Tora de verplichtingen tussen mens en medemens het grootste deel van de wetten en voorschriften uitmaakt. Wat heeft dat met religie te maken? In de religie gaat het toch over de relatie tussen mens en HaSjeem?
Mens met nesjomme
Dat klopt. Maar in de Tora wordt de nadruk gelegd op de nesjomme (de ziel) van de mens. De mens heeft zoveel rechten en plichten omdat wij zijn geschapenheid in het ‘Beeld van G’d’ benadrukken. De mens heeft trekken van deze fysieke wereld in zich maar zijn echte wezen is een stukje G’ddelijkheid, dat wij de ziel noemen. Net zoals niemand G’d kan zien kan niemand de ziel van de ander zien. Onze eigen ziel kunnen we ook niet zien maar wel voelen.
Hoogste zielsaspect
Met Simchat Tora benadrukken we dit hoge zielsaspect van alle aanwezigen. We leggen op Simchat Tora al onze beslommeringen, onze gewichtigheid en ons aanzien af en dansen als kleine, blije kinderen met het G’dsgeschenk, de grondwet van het Jodendom waar wij zo essentieel mee verbonden zijn, dat er geen verschil meer tussen de mensen bestaat. We leren gaan Tora maar dansen ermee. In het dansen zijn we allemaal gelijk. Dit is de remedie voor de tweespalt, die ons juist in deze tijd in de houdgreep heeft. Am Jisraeel chaj!
Ik wens u allen een chag sameach en een vrolijke, vernieuwende en hoopvolle ervaring met Soekot, Sjemini Chag Ha’atseret en Simchat Tora!
