De oude bron en de precieze formulering
De bron vinden we in „HaJom Jom“, 3 Tisjri, op naam van de Alter Rebbe (Admor Hazaken), die dit op zijn beurt overleverde namens de Maggid van Mezjritsj:
„Op Sjabbat Parasjat Tavo, 5528 (1768), zei mijn meester en leraar (de Raw Maggid van Mezjritsj):
‘En je zult terugkeren tot de Eeuwige, je God’ (ושבת עד ה׳ אלקיך). Hij verklaarde dat het werk van tesjoeva zover moet gaan dat de naam ‘Hawaja’, de Eeuwige, die boven de werelden staat, ‘je God’ (אלקיך) zal zijn – waarbij ‘Elokim’ dezelfde getalswaarde heeft als ‘ha-teva’, de natuur, zoals er staat: ‘In het begin schiep God (Elokim).’
De gehele heilige gemeenschap van leerlingen was diep geraakt door deze leer. De rechtvaardige rabbijn Meshullam Zusja van Anipoli zei dat hij een dergelijk niveau van tesjoeva niet kon bereiken. Daarom wilde hij de tesjoeva in delen verdelen, want tesjoeva is een letterwoord:
ת – תמים תהיה עם ה׳ אלקיך
Wees oprecht en volkomen met de Eeuwige, je God.
ש – שויתי ה׳ לנגדי תמיד
Ik stel de Eeuwige voortdurend tegenover mij.
ו – ואהבת לרעך כמוך
Heb je naaste lief als jezelf.
ב – בכל דרכיך דעהו
Ken Hem in al je wegen.
ה – הצנע לכת עם ה׳ אלקיך
Wandel bescheiden met de Eeuwige, je God.
Toen mijn vader en leraar [Rasjab] mij het bovenstaande vertelde, besloot hij:
‘Het woord tesjoeva bestaat uit vijf zuivere letters, en iedere letter vormt een eigen weg en een eigen wijze van het werk van tesjoeva.’
Hij legde de vijf manieren uitvoerig uit – en alle vijf komen door het werk van het gebed van innerlijke mogelijkheid tot daadwerkelijke verwezenlijking.
De uitleg van de vijf manieren
Volgens de uitleg van Admor Rasjab:
ת – „תמים תהיה עם ה׳ אלקיך“
Tesjoeva komt voort uit oprechtheid van het hart en innerlijke ernst. De mens probeert geen excuses of rechtvaardigingen voor zijn daden te vinden, maar staat met een eerlijk hart voor de Heilige, gezegend zij Hij.
Dit houdt verband met onze aartsvader Avraham, over wie wordt gezegd:
„En U hebt zijn hart trouw tegenover U bevonden.“
ש – „שויתי ה׳ לנגדי תמיד“
Tesjoeva ontstaat uit het voortdurende besef dat de Heilige, gezegend zij Hij, de wereld ieder moment in stand houdt en opnieuw tot bestaan brengt. De mens ziet de wereld niet als een zelfstandige werkelijkheid, maar leeft vanuit het besef dat de Eeuwige voortdurend tegenover hem staat.
ו – „ואהבת לרעך כמוך“
Tesjoeva komt voort uit een goed hart en liefde voor Israël. Liefde voor de medemens is een middel tot liefde voor God. Wanneer iemand zijn verhouding tot andere mensen verbetert, herstelt hij daarmee ook zijn relatie met de Heilige, gezegend zij Hij.
ב – „בכל דרכיך דעהו“
Tesjoeva komt voort uit het besef van goddelijke voorzienigheid in het persoonlijke leven. De mens kijkt naar de gebeurtenissen in zijn leven en naar wat er om hem heen gebeurt, en probeert daarin de hand van God te zien. Dit bewustzijn wekt de mens ertoe op terug te keren tot de Eeuwige.
ה – „הצנע לכת עם ה׳ אלקיך“
Tesjoeva moet plaatsvinden vanuit innerlijke bescheidenheid, zonder de behoefte om anderen zijn geestelijke niveau te tonen. Werkelijke dienst aan God heeft geen publiciteit nodig.
Een bijzonder belangrijk punt
Volgens deze overlevering gaat het niet slechts om een „mooi letterwoord“. Het woord tesjoeva zelf bestaat uit vijf letters, en iedere letter vertegenwoordigt een andere weg en een andere wijze van het werk van tesjoeva.
Daarom wordt gezegd:
„Het woord tesjoeva bestaat uit vijf zuivere letters, en iedere letter vormt een eigen weg en een eigen wijze van het werk van tesjoeva.“
En precies daarin ligt de vernieuwing van deze leer: tesjoeva is niet alleen berouw over een bepaalde zonde, maar een allesomvattend proces van verandering van de mens – oprechtheid, voortdurend voor God staan, liefde voor Israël, het herkennen van goddelijke voorzienigheid en bescheidenheid in de dienst van God.
