Parsha Korach
RABENOE TAM
“Beide deze en die zijn de woorden van de levende G-d”
Een tijdloze les van Rabenoe Tam en de tefillin
Vandaag herdenken wij de jaartijd van Rabenoe Tam, moge zijn nagedachtenis tot zegen zijn, een van de grootste Ba’alei Tosafot en een van de voornaamste geleerden van het middeleeuwse Jodendom. Zijn naam is verbonden met een van de bekendste halachische discussies: de vraag naar de volgorde van de passages in de tefillin.
Een fascinerende overlevering over dit onderwerp wordt vermeld door Rabenoe Yaakov van Marvege, moge zijn nagedachtenis tot zegen zijn, auteur van het werk She’elot u’Teshuvot Min HaShamayim (“Responsa uit de Hemel”). Hij stond bekend om het formuleren van moeilijke halachische vragen vóór het slapen gaan en het vragen om een antwoord uit de Hemel. In zijn dromen, zo rapporteerde hij, werden hem antwoorden van boven geopenbaard.
Op een dag vroeg hij naar het beroemde meningsverschil tussen de tefillin volgens de opvatting van Rashi en die volgens de opvatting van Rabenoe Tam. Het antwoord dat hij ontving was even verrassend als diepzinnig:
“Beide deze en die zijn de woorden van de levende G-d. Zoals er beneden een meningsverschil is, zo is er ook boven een meningsverschil. De Heilige, gezegend zij Hij, zegt dat de havayot in het midden geplaatst moeten worden, terwijl het Hemelse Gerechtshof zegt dat zij in hun gebruikelijke volgorde moeten blijven.”
Volgens dit hemelse antwoord komt de visie van Rabenoe Tam overeen met de wil van HaSjeem Zelf, terwijl de visie van Rashi wordt vertegenwoordigd door het Hemelse Gerechtshof. Beide opvattingen hebben dus een hemelse basis en worden erkend als geldige uitingen van goddelijke waarheid.
Meer dan een halachisch meningsverschil
Deze uitspraak opent een opmerkelijk venster op de aard van de Tora. Mensen zijn vaak geneigd elk meningsverschil te zien als een strijd tussen juist en onjuist. Maar het hemelse antwoord leert anders: niet elk geschil is bedoeld om één winnaar op te leveren. Sommige discussies onthullen juist de veelzijdigheid van de goddelijke wijsheid.
Als zelfs in de hemelse sferen verschillende perspectieven kunnen bestaan, toont dit dat de waarheid van de Tora dieper en omvangrijker is dan de menselijke geest volledig kan bevatten.
Het zoeken naar de wil van HaSjeem
Misschien is dit een van de belangrijkste lessen voor iedere Jood. Het uiteindelijke doel is niet altijd dat iedereen dezelfde mening heeft. Het ware doel is dat ieder mens oprecht en eerlijk de wil van HaSjeem zoekt.
De grote wijzen van Israël maakten geen ruzie om persoonlijke eer of macht. Hun enige zorg was het vinden van de waarheid van de Tora. Daarom konden verschillende opvattingen naast elkaar bestaan en toch beide “de woorden van de levende G-d” worden genoemd.
Een boodschap voor onze tijd
In een wereld die vaak wordt gekenmerkt door polarisatie en conflict, herinnert dit verhaal ons eraan dat ware grootheid niet wordt gemeten door het winnen van elke discussie. Ware grootheid ligt in het zoeken naar waarheid, het bewaren van nederigheid en het erkennen dat goddelijke wijsheid groter is dan elk individueel menselijk perspectief.
Moge wij leren om de wil van HaSjeem met dezelfde oprechtheid te zoeken als de grote wijzen van vroegere generaties. Moge wij het vermogen ontwikkelen om verschillende standpunten te respecteren en altijd de eer van de Hemel voor ogen te houden.
En moge wij het verdienen om een leven van waarheid en integriteit te leven—totdat HaSjeem Zelf onze daden goedkeurt.
Ter nagedachtenis aan de jaartijd van Rabenoe Tam, moge zijn nagedachtenis tot zegen zijn.
