In het Jodendom zijn er maar twee mensen, die de titel tsadiek toebedeeld krijgen: Noach en Joseef.
Noachs titel staat in de Tora (Gen. 6:9): “Noach was een rechtvaardig, oprecht man onder zijn tijdgenoten. Noach wandelde met G’d”. In het Nederlands heet een tsadiek een rechtvaardig mens.
Onze Wijzen noemen ook Joseef een tsadiek.
Wereldredders
Waarom worden alleen deze twee bijzondere mensen een tsadiek genoemd en alle andere heilige persoonlijkheden uit onze geschiedenis niet?
De term tsadiek wordt gereserveerd voor mensen die de wereld gered hebben.
Noach was de enige die de Maboel (zondvloed) overleefde.
Joseef redde de hele toenmalige wereld van een enorme hongersnood, die oorspronkelijk zeven jaren zou duren en die niemand normaliter zou kunnen overleven.
Uiteindelijk duurde de hongersnood in Egypte maar twee jaar door het zechoet (de verdienste) van Ja’akov, die naar Egypte kwam en er door zijn vroomheid en G’dvrezendheid voor zorgde dat de hongersnood stopte voor iedereen.
Losbandige samenleving
Hoe was het Joseef gelukt zo vroom, heilig en goed te blijven in een promiscue land als Egypte, dat in de Tora ‘ervat ha’arets’ – de naaktheid van de wereld – genoemd wordt (vgl. Gen. 42:9)?
De vervolgvraag luidt: hoe is het het joodse volk, de Bnee Jisraeel gelukt om gedurende de 210 jaar slavernij en onderdrukking geheel vrij te blijven van overspel en ontucht in zo een losbandige omgeving?
Niet toegeven aan onzedelijke avances
Het antwoord vinden in parsja Vajeesjev, die we vorige week lazen.
We zagen daar hoe Joseef dag in dag uit belaagd werd door Sulaika, de vrouw van Potifar, die schaamteloos de hele tijd probeerde Joseef te verleiden.
Joseef gaf niet toe aan Sulaika’s avances.
De Midrasj beschrijft hoe moeilijk Joseef het hiermee had. Toch gaf hij niet toe.
Waarom moet de Tora zo uitvoerig vertellen over de ontuchtige verleidingen van Sulaika en de dappere, morele weerstand van Joseef?
Rolmodel van ingetogenheid
Joseef legde het spirituele fundament voor de morele en zedelijke overleving van het joodse volk. Met Joseef als voorbeeld van tsenioet en ingetogenheid kon het joodse volk het als morele, integere en zedelijke entiteit volhouden in een verloederde maatschappij als Egypte.
Het voorbeeld van zijn oprechte vader
Hoe lukte het Joseef om zo standvastig te blijven in zijn trouw aan G’d en de traditie van de voorvaderen, de Aartsvaders?
Joseef was bijna bezweken voor de charmes van zijn bazin Sulaika toen hem plotseling het gezicht van zijn vader Ja’akov verscheen, die hem vertelde, dat als hij zou toegeven aan de wensen van de vrouw van zijn heer, hij voor eeuwig verdoemd zou zijn, afgesneden van de geestelijke band met zijn vader en de rest van de Ja’akovs familie.
Dit was de bron van Joseefs geestelijke kracht om alle verleidingen te weerstaan.
Zijn vader Ja’akov was zijn grote voorbeeld. Ja’akov was pas op 84-jarige leeftijd getrouwd om met name zijn benadering van het andere geslacht te perfectioneren. Ja’akov was het typische voorbeeld van ingetogen en zedelijk hoogstaand gedrag.
Soms grijpt G’d niet in
G’d had via Joseefs visioen van zijn vaders gezicht en reactie ingegrepen in de bestemming van het hele joodse volk.
Maar waarom greep G’d niet in toen de broers een vreselijke awera (overtreding) begingen?
Zij verkochten Joseef voor 20 sikkelen als slaaf naar Egypte. Kennelijk had dit zo moeten zijn.
Reeds lang voorspeld
G’d had dit al bij het verbond tussen de stukken, het briet been habetariem, voorspeld (Gen. 15:13-14):
“Toen zei G‘d tegen Avram: Weet wel dat uw nakomelingen vreemdelingen zullen zijn in een land dat niet van hen is (Egypte). Zij zullen hen dienen en men zal hen vierhonderd jaar onderdrukken. Maar ook zal Ik over het volk dat zij zullen dienen, rechtspreken en daarna zullen zij met veel bezittingen wegtrekken“.
De mens wikt, G’d beschikt.
