In de episode van Noach komen twee opmerkelijke passages over normen en waarden voor, die in deze epoche van de regeringscrisis en eurocrisis weer volop actueel zijn.
De Tora benadrukt twee maal, dat “Sem en Jafet de naaktheid van hun vader niet zagen”.
Zij spanden zich tot het uiterste in om zelfs niets onbetamelijks te zien!
Fout bij anderen
De Ba’al Sjem Tov (1700-1760) stelt: ”Wanneer we een fout zien bij iemand anders, is dit een teken, dat wij mank gaan aan hetzelfde euvel. Het is alsof je in een spiegel kijkt. Als je vies bent in je gezicht, zie je je eigen vlekken bij een ander”. Omdat onze eigenliefde onze tekortkomingen bedekt, hebben we de ander nodig om onze eigen fouten bewust te worden!
Terechtwijzen
Volgens de Talmoed moeten wij onze naaste – zonder al te veel kleerscheuren – terechtwijzen, ook al moet dit honderd keer gebeuren. Wat met een ander gebeurt, is niet alleen voor ons maar ook voor onze naaste belangrijk. Maar al onze communicaties moeten op nette en invoelende wijze gebeuren. Zowel naar onszelf als naar anderen. Dit is een uiterst belangrijke opsteker, juist in ons ‘communicatietijdperk’.
Ongepast woordgebruik
Ook ongepast woordgebruik is uit den boze. Toen de dieren vlak voor de Zondvloed optrokken naar de Arke, beschrijft de Tora de onreine dieren als ‘dieren, die niet rein zijn’ (Gen. 9:23). Hoewel het hier over roofvogels en jachtdieren gaat, wil de Tora niet het onsympathieke woord ‘tamee’ (onrein) gebruiken.
Uit onze mond en naar binnen in onze hersenen
Beide zijn belangrijk: wat uit onze mond komt en wat onze hersenen binnenkomt. Beide maken indruk op onze psyche. Maar ook hoe wij omgaan met onszelf bepaalt ons optreden naar de ander. Gelijk wij onze eigen missers het liefst zo snel mogelijk door de vingers zien, moeten wij anderen vergevingsgezind en menselijk tegemoet treden.
Zien en spreken
Wanneer wij anderen zien ‘dwalen’ moeten wij hen liefdevol weer op de rechte pad zetten. Maar de fouten, die wij bij anderen bespeuren, reflecteren ook op onszelf. De ander houdt ons een spiegel voor.
Stapje verder in fijngevoeligheid
Sem en Jafet gingen nog een stapje verder in fijngevoeligheid: “en de naaktheid van hun vader zagen zij niet”. Niet alleen zagen zij de schaamte van hun vader niet in fysieke zin maar ook waren zij zich nauwelijks bewust van hun vaders fout. Het enige wat hen interesseerde was hoe zij de schande voor de omgeving konden bedekken.
Corrigeren
De episode van Noach leert ons, dat we niet alleen andermans tekortkomingen niet uitvoerig moeten bespreken maar dat het beter ware, indien wij hier niet eens over zouden nadenken. Alleen waar andermans tekortkomingen gecorrigeerd kunnen worden – in mijzelf vanwege de spiegelfunctie of bij de ander door invoelende terechtwijzing – is het de moeite waard missers en failures te bespreken.
Dit ‘wegkijkend’ gedrag – wanneer het niet getuigt van liefdeloze onverschilligheid en desinteresse in het wel en wee van de ander – zou een zegen zijn voor Europa anno 5784/2023. Zinloos geweld zou vervangen moeten worden door zinloze liefde, antisemitisme door prosemitisme. Pas dan verandert er werkelijk iets in de maatschappij.
