Iedereen kent de grote vraag in de Tora: hoe kon Ja’akov met twee zussen trouwen, iets wat later door de Tora verboden werd? Maar er is nóg een vraag die minstens zo vreemd is – en die ons uiteindelijk iets bijzonders leert over wie Rachel werkelijk was.
In de parasja lezen we dat Re’oewen op een dag doedaiem, mandrakebloemen, vindt. Hij geeft ze aan zijn moeder Lea. Wanneer Rachel de bloemen ziet, vraagt ze vriendelijk of ze er wat mag hebben.
Dan gebeurt iets ongelofelijks. Lea reageert fel: “Is het niet genoeg dat jij mijn man hebt afgepakt, wil je nu ook de bloemen van mijn zoon?”. Als wij erbij hadden gestaan, hadden we misschien hardop uitgeroepen: “Lea, hoe durf je? Was het niet Rachel die jou redde van de vernedering door jou de geheime wachtwoorden te leren die zij met Ja’akov had afgesproken? Was het niet Rachel die stil en nederig haar plek aan jou gaf?”
Maar Rachel zegt niets. Helemaal niets. Ze stelt alleen voor dat Ja’akov die nacht bij Lea zal zijn in ruil voor de doedaiem. Waarom blijft Rachel zo stil? En hoe kan Lea zo’n opmerking maken?
De Ketav Sofer geeft een verrassend antwoord. De aartsvaders hielden de Tora al vóór de Sinaï, maar niet zoals wij dat nu moeten. Na de Sinaï is een halacha absoluut; vóór de Sinaï konden de Avot een gebod soms buiten toepassing laten wanneer de reden ervan niet gold. Het verbod om twee zussen tegelijk te huwen, legt de Ramban uit, is bedoeld om jaloezie en familiebreuk te voorkomen.
Het is geen “echte” incest zoals andere verboden. En Ja’akov wist dat Rachel zo’n enorme Tzadekes was dat zij haar zus nooit zou haten of bestrijden. Haar besluit om Lea de geheime code te geven bewees dat. Maar Rachel bleef mens. Misschien was dit slechts eenmalige zelfopoffering? Misschien zou Rachel later tóch jaloezie voelen?
Daarom, zegt de Ketav Sofer, schonk Hasjeem Rachel jarenlang geen kinderen. Als zij ooit rivaliteit zou tonen, zouden haar kinderen halachisch in de problemen komen. Pas wanneer zou blijken dat ze consequent zonder wrok leefde, kon zij veilig moeder worden. Dat moment kwam op de dag dat Lea haar die scherpe beschuldiging naar het hoofd slingert: “Jij hebt mijn man afgepakt.”
Dit was het ultieme testmoment. En Rachel slaagt. Ze zwijgt. Geen bitterheid, geen verwijten, geen wraak. Dát toont dat haar grootheid geen voorbijgaande heldendaad was, maar haar vaste karakter. En precies daarna, een paar pesoekiem later, krijgt zij haar eerste kind.
Waarom reageerde Lea zo scherp? Omdat Rachel altijd zo mild was dat Lea zich nauwelijks bewust was van Rachel’s enorme offer. Soms ziet een mens pas achteraf wat een ander voor hem gedaan heeft. En waarom kreeg Rachel uiteindelijk maar twee kinderen, net als de dienstmaagden? Omdat haar beloning veel groter was dan aantallen.
Rachel werd niet slechts iemands moeder – ze werd onze moeder. Daarom gaan velen direct na de Kotel, de Klaagmuur naar Kever Rachel, het graf van Rachel. Want daar huilde ze ooit voor haar kinderen, en daar huilt ze nog steeds mee met elk van ons. Zo werd Rachel, door haar diepe, stille onbaatzuchtigheid, Mama Rachel – de moeder die nooit ophoudt voor heel Israël te zorgen.
