De vraag of vrouwen de berachot over het leren van Tora moeten uitspreken, hangt samen met een fundamentele halachische discussie.
In de Talmoed Bavli, in het traktaat Kiddoesjien 29b, wordt vastgesteld dat vrouwen vrijgesteld zijn van de klassieke mitswa van Talmoed Tora (het systematisch bestuderen van de Tora).
Dit betekent dat de formele verplichting tot regelmatig en uitgebreid Torastudie in de eerste plaats op mannen rust.
Daaruit ontstaat echter een moeilijkheid:
De beracha vóór het Toraleren bevat namelijk de formulering:
“…Die ons heeft geheiligd door Zijn geboden en ons heeft opgedragen ons bezig te houden met de woorden van de Tora.”
Als vrouwen niet verplicht zijn tot deze mitswa, rijst de vraag hoe zij een beracha kunnen uitspreken die spreekt over een G’ddelijk bevel.
Sommige poskim (halachische beslissers) hebben inderdaad betoogd dat vrouwen deze beracha niet zouden moeten zeggen. Deze benadering wordt vaak verbonden met de halachische visie van Maimonides.
Volgens deze opvatting spreekt men in principe geen beracha uit over een mitswa (gebod) waartoe men niet verplicht is.
Als het leren van Tora voor vrouwen geen verplichtende mitswa is, zou het problematisch zijn een beracha te zeggen waarin expliciet een G’ddelijke opdracht wordt genoemd.
De gangbare praktijk volgt echter een andere lijn binnen de halacha
Veel geleerden benadrukken dat vrouwen wél verplicht zijn bepaalde delen van de Tora te leren, namelijk alles wat zij nodig hebben voor hun religieuze leven.
Daaronder vallen de halachot die op hen betrekking hebben, de basisprincipes van het geloof, ethische leringen en delen van de Tenach.
Om deze zaken te kennen, moeten zij noodzakelijkerwijs Tora leren.
Daarom verklaren autoriteiten zoals Joseph ben Ephraim Karo in de Shulchan Aruch, en later vooral Yisrael Meir Kagan in het werk Misjna Beroera, dat dit noodzakelijke leren zelf een vorm is van de mitswa van Torastudie.
Om die reden kunnen vrouwen de berachot over het Toraleren gewoon uitspreken.
Rabbi Yisrael Meir Kagan (de Chafetz Chaim) benadrukt bovendien een praktisch punt. Zonder studie zouden veel fundamentele halachot helemaal niet bekend kunnen zijn.
Terwijl religieuze kennis vroeger vaak via het gezin werd doorgegeven, werd het in de moderne tijd steeds belangrijker dat vrouwen zelf toegang kregen tot systematisch religieus onderwijs.
Dit inzicht speelde ook een rol bij de ontwikkeling van religieuze onderwijsbewegingen voor meisjes, bijvoorbeeld bij de oprichting van de Bais Yaakov beweging door Sara Schenirer.
Een nevenvraag: het lezen van Tehilliem (Psalmen)
Het boek (sefer) Tehilliem behoort in de Ketoewiem (Geschriften) tot Tenach en is daarom onderdeel van de Tora.
Tegelijkertijd wordt Tehilliem vaak als gebed gezegd, bijvoorbeeld in tijden van ziekte, nood of persoonlijke smeekbede.
Daardoor heeft het een zekere dubbelpositie:
Enerzijds is het Tora en kan het als Torastudie worden beschouwd; anderzijds wordt het gebruikt als tefilla (gebed).
Wanneer men Tehilliem als onderdeel van de Tenach bestudeert of leest, geldt het duidelijk als Toraleren en staat het in verband met de berachot over het Toraleren.
Wanneer het echter uitsluitend als persoonlijk gebed wordt gezegd, beschouwen sommige poskim het eerder als een vorm van tefilla.
In de praktijk wordt Tehilliem echter vaak als beide gezien.
Daarom ontstaat in de hedendaagse halachische praktijk meestal een duidelijk beeld:
Hoewel vrouwen vrijgesteld zijn van de volledige verplichting tot Torastudie, spreken zij toch de berachot over het Toraleren uit.
De reden daarvoor is dat zij verplicht zijn die delen van de Tora te leren die voor hun religieuze leven noodzakelijk zijn, en dit leren wordt gezien als een echte deelname aan de mitswa van Torastudie.
Een interessante gedachte als slot
Een interessante gedachte in deze discussie betreft de vraag naar de spirituele beloning voor Torastudie wanneer iemand er niet formeel toe verplicht is.
Veel poskim verwijzen hierbij naar een bekende passage uit de Babylonische Talmoed, de Talmoed Bavli, in het traktaat Berachot 17a.
Daar vraagt de Gemara:
“Waardoor verdienen vrouwen hun aandeel in de toekomstige wereld via de Tora?”
Het antwoord luidt daar dat zij hun kinderen naar scholen van Torastudie sturen, hun echtgenoten ondersteunen en op hen wachten wanneer zij in het Beit Midrasj (leerschool) studeren.
Deze uitspraak laat zien dat vrouwen een aandeel hebben in de verdienste van de Tora, ook al ligt de formele verplichting tot voortdurende Torastudie bij mannen.
Latere geleerden hebben deze gedachte verder ontwikkeld.
Sommigen verklaren dat een handeling die vrijwillig gebeurt en niet uit verplichting, een bijzondere kwaliteit kan hebben.
Wanneer iemand een mitswa vervult omdat hij daartoe verplicht is, vervult hij een plicht.
Wanneer iemand haar zonder verplichting verricht, kan daarin een element van extra toewijding liggen.
Dit idee wordt vaak verbonden met de talmoedische uitspraak dat:
“Groter is hij die geboden is en handelt, dan hij die niet geboden is en handelt.”
Toch betekent dit niet dat vrijwillig handelen gering wordt geacht – integendeel, het wordt gezien als een uitdrukking van innerlijke motivatie.
Toegepast op het leren van Tora betekent dit:
Wanneer vrouwen Tora leren – bijvoorbeeld Tenach, halacha, moessar of andere voor hen relevante delen – gebeurt dit niet in de eerste plaats vanwege de algemene verplichting van de mitswa van Talmoed Tora, maar uit het verlangen de Tora te begrijpen en een religieus leven volgens haar te leiden.
Sommige Poskiem zien juist daarin een bijzondere spirituele kwaliteit.
Het leren wordt dan een bewuste daad van toenadering tot de Tora, en niet alleen het vervullen van een formele plicht.
In dit licht wordt ook begrijpelijk waarom veel autoriteiten benadrukken dat vrouwen vanzelfsprekend de berachot over het Toraleren kunnen uitspreken.
Want zij nemen daadwerkelijk deel aan het leren, hebben deze kennis nodig voor hun religieuze leven en doen dit vaak met een zeer bewuste innerlijke motivatie.
Zo wordt de halachische rechtvaardiging – dat ook vrouwen bepaalde delen van de Tora moeten leren – verbonden met een spirituele gedachte:
Het leren wordt niet alleen gezien als een plicht, maar ook als een vrijwillige en persoonlijke toenadering tot de Tora.
