Door Jisrael Jitzchak Rosenfeld
Pesach, ook wel Chag HaPesach genoemd, symboliseert de dimensie van het geloof (Emuna) – het vermogen van de mens om met Hasjeem te leven en Zijn aanwezigheid in het eigen leven te herkennen.
In de wereld van de Sefirot wordt Pesach verbonden met de eigenschap Chesed, die staat voor goedheid en barmhartigheid.
De naam Pesach komt van het Hebreeuwse woord pasach, wat betekent dat Hasjeem de huizen van de Israëlieten “oversloeg” of “voorbijging”.
Volgens de traditionele overlevering woonden destijds niet alle Joden uitsluitend in het land Gosjen. Sommigen waren deels geïntegreerd in de Egyptische samenleving.
Ondanks deze onvolmaakte situatie ging Hasjeem aan hun huizen voorbij nadat zij hun deurposten hadden gemarkeerd met het bloed van het Pesach-offer.
Het markeren van de deurposten was niet alleen een teken van bescherming, maar ook een openlijke verklaring van Joodse identiteit.
Tot op de dag van vandaag herinnert de mezoeza aan de deurpost van Joodse huizen aan dit idee.
Zij laat zien dat daar een Joodse familie woont en dat men openlijk voor zijn traditie uitkomt.
Juist in tijden van toenemend antisemitisme kan het moed vergen om zichtbaar als Jood te leven.
De geschiedenis van Pesach leert daarom ook de moed om zichtbaar voor je identiteit uit te komen.
Over fouten heen kijken
De diepere betekenis van Pesach ligt echter niet alleen in het feit dat de huizen werden gespaard.
Zij ligt ook in het feit dat Hasjeem over bepaalde fouten en onvolkomenheden van de mensen heen keek.
Hasjeem zag het grote geheel en richtte zich niet uitsluitend op de zwakheden van het individu.
Daaruit volgt een belangrijke spirituele les:
Ook wij moeten leren om over onvolkomenheden heen te kijken.
Vrijheid betekent niet alleen politieke of lichamelijke bevrijding, maar ook de innerlijke vrijheid om niet bij ieder klein probleem of iedere fout te blijven hangen.
Geloof (Emuna) betekent daarom niet dat men de werkelijkheid negeert, maar dat men het perspectief verruimt en het grotere geheel ziet.
Wie zich uitsluitend op afzonderlijke details concentreert, verliest gemakkelijk het zicht op het totale beeld van de werkelijkheid.
Pesach herinnert ons eraan Hasjeem te zien als de Schepper van het gehele bestaan.
De vier bekers wijn
Een belangrijk onderdeel van de Sederavond zijn de vier bekers wijn.
Zij symboliseren vier dimensies van de verlossing en verwijzen naar vier Bijbelse uitdrukkingen van bevrijding: “Ik heb jullie uitgeleid, Ik heb jullie gered, Ik heb jullie verlost, en Ik heb jullie tot Mij genomen”.
Deze vier stappen drukken verschillende manieren uit waarop een mens de aanwezigheid van Hasjeem in zijn leven kan ervaren.
Tegelijk komen de vier bekers overeen met de vier letters van de goddelijke Naam:
Jod – Ke – Waw – Ke, die symboliseren hoe de G’ddelijke aanwezigheid zich in de werkelijkheid ontvouwt.
De symboliek van wijn
Ook de wijn zelf heeft een diepe symbolische betekenis.
Wanneer druiven worden geperst, ontstaat er onmiddellijk sap.
Maar wijn heeft tijd nodig om te rijpen: hij moet gisten en zich ontwikkelen.
Op een vergelijkbare manier ontwikkelt ook geloof zich in de loop van de tijd.
Emuna ontstaat niet onmiddellijk, maar groeit door geduld, ervaring en innerlijke ontwikkeling.
De Talmoed leert dat wanneer wijn in een mens stroomt, verborgenheden aan het licht komen.
Wijn kan verborgen lagen van het innerlijk van een mens onthullen.
Op vergelijkbare wijze onthult het geloof de verborgen betekenis van het leven.
Wonder en natuur
Het verhaal van de Uittocht uit Egypte laat bovendien zien dat uiteindelijk alle gebeurtenissen plaatsvinden door de wil van Hasjeem.
Het verschil tussen wat wij een wonder noemen en wat wij natuur noemen, ligt vaak slechts in de frequentie waarmee iets gebeurt.
- Omdat de zon iedere dag opkomt, ervaren wij dat niet meer als een wonder.
- Omdat kinderen regelmatig geboren worden, vergeten wij hoe uitzonderlijk het wonder van het leven is.
De bevrijding uit Egypte brengt ons opnieuw tot dit besef:
alles wordt uiteindelijk gedragen door een diepere betekenis en een G’ddelijke orde.
Uiterlijke en innerlijke vrijheid
De weg naar verlossing heeft tijd nodig.
De Israëlieten verlieten Egypte in één nacht, maar het duurde veertig jaar voordat zij ook innerlijk Egypte hadden verlaten.
Dit laat zien dat uiterlijke vrijheid sneller bereikt kan worden dan innerlijke verandering.
Ook de overgang van Poeriem naar Pesach symboliseert deze weg:
van chaos naar orde, en van niet-weten naar weten.
De vier zonen
In de Haggada ontmoeten we de vier zonen:
- de wijze
- de opstandige
- de eenvoudige
- en degene die niet weet hoe te vragen
Zij vertegenwoordigen de verscheidenheid van menselijke persoonlijkheden en ervaringen.
De boodschap is dat de aanwezigheid van Hasjeem in ieder van hen te vinden is.
De Seder leert daarom geduld, begrip en mededogen voor iedere ziel en voor iedere vorm van menselijke zoektocht.
“Baruch HaMakom”
De openingswoorden van het gedeelte Maggid – Baruch HaMakom – benadrukken dat Hasjeem de gehele ruimte vervult.
De openbaring van de Uittocht was in dit opzicht revolutionair.
In de antieke wereld geloofden veel mensen dat verschillende natuurkrachten onafhankelijk van elkaar bestonden.
De ervaring van de Uittocht liet echter zien dat alle krachten van de natuur uiteindelijk één oorsprong hebben.
Hasjeem doordringt het gehele bestaan.
Toch is de wereld niet de plaats die Hasjeem bevat.
Integendeel: de wereld bestaat binnen Hasjeem.
Wanneer een mens dit besef werkelijk internaliseert, kan hij met vertrouwen en zonder angst naar de toekomst kijken.
Waar een mens ook gaat – Hasjeem is daar al aanwezig.
De hoogste uitdrukking van geloof tijdens Pesach is daarom het inzicht dat Hasjeem niet alleen boven de wereld staat, maar dat Hij het bestaan zelf draagt en doordringt.
