Op de berg Sinai kregen wij de Tora.
Het leren van Tora is in de Joodse traditie één van de belangrijkste levensdoelen.
In de Talmoed (B.T Kiddoesjien 29b) wordt de plicht om Tora te leren als volgt afgeleid:
“Op grond waarvan weten wij, dat wij Tora moeten leren? Omdat er geschreven staat: “en u zult ze onderwijzen aan uw kinderen”. Wanneer een vader zijn kind niet heeft onderwezen, is het kind verplicht om zichzelf te laten onderwijzen, zoals er geschreven staat: “En jullie zullen ze leren en in acht nemen om ze te doen”.
Leerplicht
In het wetboek van Maimonides (1135-1204) wordt de leerplicht enigszins anders verwoord:
“Een vader is verplicht om zijn kind Tora te leren, zoals er staat geschreven: “En u zult ze onderwijzen aan uw kinderen”. Daarna schrijft Maimonides, dat het een gebod is voor elke geleerde om zijn leerlingen te onderwijzen, zoals er geschreven staat: “En u zult ze inscherpen aan uw kinderen – uw kinderen zijn uw leerlingen”. Pas daarna stelt Maimonides, dat wanneer men zelf geen onderricht heeft ontvangen van de ouders, men verplicht is om zichzelf te onderwijzen wanneer men hiertoe in staat is, zoals er geschreven staat: “En u zult ze leren en in acht nemen om ze te doen” (Jad, Hilchot Talmoed Tora I:1-3).
Ingeleid met de verplichting om anderen te onderrichten
Opvallend is dat de klassieke bronnen de leerplicht inleidden met de verplichting om anderen te onderrichten. Dit is geen toeval of gevolg van onzuivere formulering. Het is een levensfilosofie.
De Tora komt pas tot zijn recht als we niet alleen met een “boekje in een hoekje” voor onszelf Tora `lernen’. De Tora wordt pas echt gelernd wanneer we dit ook aan anderen overdragen en met hen delen.
De Tora moet geleerd en geleefd worden
Zodra zich nieuwe omstandigheden voordoen of nieuwe technieken worden uitgevonden, zullen onze Wijzen met een meerderheid van stemmen moeten uitmaken hoe men daar volgens de richtlijnen van de Tora tegenover moet staan. Geen wonder of orakel, zelfs geen stem uit de Hemel kunnen de mens van die verantwoordelijk ontslaan. Het Jodendom kent geen G’ddelijk leergezag in de zin van G’ddelijke openbaring après la lettre, waarin de G’ddelijke bedoeling achteraf nader wordt gepreciseerd. De Tora is “uit de Hemel”. Sinds de berg Sinai is zij aan de mensen gegeven. De verdere verantwoordelijkheid ligt bij de mens. Het Jodendom kent evenmin een aards leergezag. De Chagamiem (Wijzen) beslissen bij meerderheid van stemmen. Minderheidsopinies worden bij de beslissing aangetekend.
De openbaring op de berg Sinai was eenmalig maar G’d “bouwde” in de Tora dynamische elementen in, de kroontjes op de Hebreeuwse letters, die als “antennes” de statische tekst verbonden met de stromende Bron van inspiratie. Zelfs Mosje Rabbenoe vatte in eerste instantie niet exact hoe deze dynamiek in de komende generaties zou functioneren. In een bekend verhaal in de Talmoed wordt verteld wat Mosje ervoer toen hij met een profetische visie meer dan 1500 jaar later een kijkje kon nemen in het leerhuis van Rabbi Akiwa (1e eeuw n.d.g.j.).
Rabbi Akiwa
Rabbi Akiwa was in staat de ene praktijkbeslissing (halacha) na de andere af te leiden uit de in de Tora-tekst besloten indicaties – de vorm van de letters en de vorm van de kroontjes. Mosje vatte deze dynamiek in eerste instantie niet en werd pas gerustgesteld toen hem duidelijk werd, dat Rabbi Akiwa alles ontleende aan de impliciete G’ddelijke inspiratie, die besloten lag in de letters en de kroontjes. Zij vormden de basis voor iedere praktijkbeslissing, die Rabbi Akiwa onderwees, vanuit dezelfde G’ddelijke inspiratie die ook Mosje deelachtig was geworden, hoewel hij zich dit niet zo had gerealiseerd.
Hoe functioneert de betekeniszoekende activiteit
Wat de Talmoed ons eigenlijk wil mededelen, is dat Mosje wilde weten hoe de zingeving, de betekeniszoekende activiteit zou plaatsvinden. Mosje wilde weten hoe men in de komende generaties de dagelijkse praktijk uit de tekst zou kunnen afleiden. Toen werd hem duidelijk, dat de Tora functioneerde als medium tussen de levenspraktijk en de wil van G’d. De functie van de Tora was er pas na interpretatie, na uitleg. De Tora slaat een brug tussen hogere en lagere werelden, tussen G’d en mens. En deze interpretatie gaat iedere generatie verder onder G’ds inspirerende leiding.
