Aan het eind van de parsja staat, dat de straf voor lichamelijk letsel luidt: “breuk voor breuk, oog om oog, tand voor tand, zoals iemand letsel aanbrengt bij een ander zo zal hem gedaan worden” (Wajikra/Lev. 24:20).
Ius talis – hard vergeldingsrecht
Onze Wijzen onderwezen echter dat het hier gaat om een financiële schadevergoeding en niet om een letterlijke vergelding. Om dit harde vergeldingsrecht zijn wij in de loop van de geschiedenis met name door de Christelijke kerk zwaar gekapitteld.
De wegen van de Tora zijn aangenaam
Maar onze Chagamiem (Wijzen ) wilden van geen letterlijke toepassing weten. Rabbi Baroech Epstein, de auteur van de Tora Temima, legt uit waarom onze Wijzen “oog om oog, tand om tand” nooit letterlijk wilden nemen: “de Chagamiem beseften dat de wegen van de Tora aangenaam zijn en dat het niet kan zijn dat de Tora zoiets nutteloos als een letterlijke vergelding van het kwaad zou voorschrijven”.
Letterlijke vergelding draagt niets bij aan het herstel van de beschadigde persoon
Als men echter ‘oog om oog’ op financiële vergoeding laat slaan dan kan de beschadigde partij de schade aan zijn lichaam verminderen en zich enigszins schadeloos gesteld voelen.
Rabbi Epstein legt uit dat de bedoeling van G’d in Zijn Tora is dat lichamelijk letsel alleen goed gemaakt kan worden door geldelijke compensatie.
Onze Wijzen kennen de waarden die ten grondslag liggen aan de Tora. Het is ondenkbaar dat juist op dit terrein de Tora haar algemeen waardepatroon niet zou activeren en ons zou opdragen om nog meer lichamelijke gebreken aan te brengen. De agressor ook een oog uitslaan draagt niets bij aan het herstel van de beschadigde persoon.
Absolute en relatieve rechtvaardigheid
Als dit waar is, rijst de vraag waarom de Tora dan niet gewoon schrijft “betaal euro’s voor een verloren oog” in plaats van ‘oog om oog’? “Oog om oog” duidt op absolute rechtvaardigheid. Maar omdat er vele andere overwegingen meespelen zoals medelijden, sociale verantwoordelijkheid en herstel van de aangevallen persoon besluit de Misjna tot een niet letterlijke uitleg en geeft onze mondelinge Leer aan dat lichamelijke letsel financieel gecompenseerd moet worden. Toch mogen we niet vergeten dat er een absolute rechtvaardigheid bestaat, die had moeten luiden “oog om oog”. We moeten dit altijd in ons achterhoofd houden, juist in onze tijd.
We leven tegenwoordig in een tijd van relativisme. Alle waarden zijn relatief. In ons post-modern tijdperk geldt dat iedereen zijn eigen waarheid heeft. We kunnen mensen alleen nog maar straffen vanwege het nut. De strafwet schrikt potentiële misdadigers af. Zo wordt de maatschappij of de economie beschermd. Rechters beoordelen naar pragmatische overwegingen.
Deugden, normen en waarden die wel absoluut zijn
Absolute waarden bestaan niet meer maar Tora gaat uit van deugden, normen en waarden die wel absoluut zijn. De mondelinge praktijkleer geeft aan dat wij deze pasoek niet letterlijk moeten vertalen naar het dagelijkse leven. Echte rechtvaardigheid is niet altijd mogelijk. Toch geeft de Tora met een duidelijke hint aan dat uiteindelijk zaken als recht, waarheid en rechtvaardigheid geen relatieve maar absolute waarden zijn.
